Home Actualiteit Kerk zit meer in de verdediging dan ooit

Kerk zit meer in de verdediging dan ooit1

Met regelmaat maken sprekers en schrijvers een vergelijking tussen vroege christelijke tijden en de huidige tijd en de kwetsbare positie die de kerk in beide tijden inneemt. Daarbij wordt onder meer gewezen op de christenvervolgingen die kenmerkend zouden zijn. De vraag is of deze observatie wel juist is. Werd de begintijd van het christendom wel zo gekenmerkt door vervolging?

JA

Er is een stroom aan informatie die dit lijkt te bevestigen. In de eerste plaats geeft het Nieuwe Testament zelf aan dat de christelijke kerk vanaf haar prilste begin door vervolging werd gekenmerkt. Daar lezen we dat Jezus vervolgingen aankondigde, verdrukkingen en benauwdheden.

De apostel Paulus heeft niet anders meegemaakt. Hij werd achternagezeten, vaak afgeranseld, zelfs gestenigd en uiteindelijk gevangengezet. In een brief geeft hij aan dat alle christenen die godvruchtig willen leven, vervolgd zullen worden. Uit latere bronnen kunnen we opmaken dat Paulus met het zwaard gedood is. Overigens, van bijna alle apostelen zijn er wel gegevens bekend over hun dood. Mogelijk stierven zij allen als martelaar voor hun geloof.

Dan zijn er nog de vele aanwijzingen uit de Vroege Kerk en uit enkele officiële Romeinse berichten. Dit zijn harde feiten. Zo vermeldt de Romeinse geschiedschrijver Tacitus dat onder keizer Nero (64 na Chr.) de christenen te Rome zwaar werden vervolgd. Het boek Openbaring wijst op de tijd van keizer Domitianus (81-96). Ook toen werden christenen vervolgd. Dit lijkt bovendien te worden bevestigd door de terugblik die geschiedschrijver Suetonius geeft op de regeerperiode van Domitianus.

De regeerperiode van keizer Trajanus is veelzeggend (98-117). In de eerste plaats hebben we de bekende brief van Plinius aan keizer Trajanus (112). Daarin legt Plinius aan de keizer voor hoe christenen worden berecht en als zij weigeren hun geloof af te zweren ook worden gedood. In de tweede plaats werd bisschop Ignatius van Antiochië in die tijd tot de leeuwen veroordeeld en in Rome gedood.

Ook van latere keizers, zoals Antoninus Pius (155 na Chr.), Septimius Severus (200), Decius (250), Valerianus (258) en Diocletianus (303), staat met zekerheid vast dat er onder hun bewind christenvervolgingen plaatsvonden. Onder Valerianus werd bisschop Cyprianus onthoofd en onder Diocletianus werd een systematische vervolging van christenen in gang gezet die tot dan toe ongekend was.

Deze feiten hebben de beeldvorming bepaald, namelijk dat christenen, vanwege hun exclusieve geloof en levensstijl, het altijd zwaar hebben gehad. Zo heeft de kerk het ook doorgaans verkondigd.

NEE

Nauwkeurig historisch onderzoek laat zien dat er in de eerste drie eeuwen van de jaartelling zo'n vier omvangrijke systematische vervolgingen van christenen zijn geweest. Die betroffen overigens niet het hele rijk en waren van korte duur, behalve de vervolging onder Diocletianus. Natuurlijk, die vier zijn ernstig genoeg, maar gelukkig genoten in de eerste eeuwen de christenen in de landen en provincies waar zij woonden over het algemeen relatieve rust. Romeinen waren er niet opuit om christenen te vervolgen, tenzij er lokaal of provinciaal wegens hetzes moest worden opgetreden. Dan trokken christenen meestal aan het kortste eind en werden er repressieve maatregelen getroffen.

Bij deze historische correctie moet ook worden gezegd dat heftige onderlinge vervolgingen binnen de kerk de christenheid nog meer verdeelden dan de druk van buitenaf. Er waren kerken die afvallige christenen (en dit waren er mogelijk meer dan die stand hielden in vervolgingen) wel weer wilden opnemen en er waren kerken die dit niet toestonden. De ene kerk erkende wel priesters die zwakten hadden getoond, de andere kerk niet. De ene kerk erkende dan ook de doop van een afgevallen kerk niet en de andere kerk erkende die wel. Kortom, de kerk scheurde, en niet alleen dat: christenen vervolgden ook elkaar vanwege de kwestie.

DUS

Er ontstaat een genuanceerd beeld dat meer recht doet aan de feiten en de vele onderzoeken die inmiddels zijn gedaan. De vergelijking tussen vervolgingen ten tijde van de Vroege Kerk en vervolgingen vandaag de dag loopt behoorlijk uit de pas. Het meest in het oog lopende verschil is wel dat opgeteld de christenvervolging in de afgelopen eeuw en aan het begin van de 21e eeuw meer slachtoffers heeft gemaakt dan ooit tevoren.

En dat geeft te denken. De kerk van vandaag zit meer in de verdediging dan ooit en heeft geloofsverdedigers (apologeten) broodnodig.

Prof. dr. Henk Bakker, bijzonder hoogleraar baptisme aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Bron

Pagina laatst gewijzigd op: 05-11-2015
Zoeken binnen vroegekerk.nl