Home Kerkvaders Aurelius Augustinus Het leven van Augustinus Het sociale engagement

Het sociale engagement

Priester tegen wil en dank | Voorbereiding op het priesterambt | Het klooster van Hippo | Het woord van God | Een publiek debat | Samenhang van geloof en geloofspraktijk | Strijd tegen alles wat werktuiglijk gebeurt | De feestmalen op de graven | De eenvoudigen van hart | Bisschop en rechter | De Belijdenissen (Confessiones) | De commentaren op de Psalmen | De commentaren op Johannes | Andere preken | Het volk en de bisschop

Priester tegen wil en dank

Inmiddels had Augustinus grote faam gekregen, ook buiten zijn geboortestad. Desondanks bestond zijn ideaal uit contemplatie en studie. Toen hij een keer naar Hippo ging - deze stad was een belangrijke graanhaven met veel Griekse immigranten, zoals bisschop Valerius - om een keizerlijke ambtenaar die was aangesproken door Augustinus' kloosterleven over de streep te trekken, veranderde zijn reisdoel echter al heel snel. Het kerkvolk wilde hem als hun priester hebben. Hoewel tegen zijn wil wijdde bisschop Valerius Augustinus in. Zijn wereld stortte in, maar uit de pijn werd de zielzorger geboren. Hij moest zich gaan wegcijferen voor zijn volk. Dit sociaal engagement kon Augustinus niet weigeren, want Christus zelf had hem geroepen. Hoewel hij zich dit al bij zijn bekering besefte, aanvaardde Augustinus nu pas de verplichtingen. Omdat hij priester werd, vroeg men hem het Woord van God te gaan uitleggen.

Voorbereiding op het priesterambt

Augustinus had nooit rekening gehouden met de mogelijkheid van een kerkelijke carrière en hij vond zich er dan ook niet voldoende op voorbereid. Daarom richtte hij het verzoek aan bisschop Valerius om een korte tijd van voorbereiding en studie. Na deze tijd begon Augustinus in 391 met zijn ambt.

Het klooster van Hippo

Vanwege zijn nieuwe roeping moest Augustinus breken met het contemplatieve leven en de studie. Maar bisschop Valerius bood hem een lokatie aan, waar hij samen met zijn 'klooster' kon gaan leven om zodoende het priesterambt met contemplatie en studie te kunnen combineren. Zijn kloostergenoten kwamen daarom naar Hippo, samen met enkele nieuwelingen (waaronder zijn latere biograaf Possidius).
Augustinus' klooster was geen eiland in de maatschappij, maar hij hield wel streng vast aan armoede en gemeenschap van goederen. Zo nu en dan probeerde Augustinus nog te komen tot een contemplatief leven, maar dit waren zeer schaarse momenten.

Het woord van God

Tijdens zijn vrije momenten deed Augustinus aan nauwgezette Bijbelstudie, waarbij 'luisteren' voor hem een grote rol speelde. Hij benaderde de Bijbel niet op een wetenschappelijke manier, maar voor hem betekende het Woord een aansporing tot zowel innerlijke als uiterlijke gedragsveranderingen.
Hij voerde ook de strijd tegen het religieuze formalisme, de hypocrisie. Het Christendom heeft pas zin als het een manier van leven betreft, aldus Augustinus.
Daarnaast voerde hij tevens de strijd tegen het Manicheïsme die de Bijbelse feiten en interpretaties verdraaide. Hij kreeg een grote wroeging over het feit dat hij vroeger vrienden voor deze religie had ingewonnen. Daarom schreef hij het De utilitate credendi (Over het nut van het geloof), opgedragen aan zijn vriend Monoratius, die was blijven steken in het Manicheïsme.

Een publiek debat

Op 28 augustus 392 organiseerde Augustinus in Hippo een publiek debat met Fortunatus - een zeer geleerd vertegenwoordiger van het Manicheïse - tegen deze religie. Het publiek mocht eraan meedoen. Fortunatus werd verslagen en verliet daarop de stad.

Samenhang van geloof en geloofspraktijk

Volgens Augustinus bevatte het christelijke geloof een boodschap zonder vervalsingen. Het moet leiden tot een samenhang tussen geloof én leven, want het geloof vraagt om een persoonlijk engagement.

Strijd tegen alles wat werktuiglijk gebeurt

Bij zijn besprekingen van het geloof deed Augustinus voordurend een beroep op de intelligentie in zaken van het geloof. Mensen moeten iets bewust doen, automatisme is uit den boze. Volgens Augustinus kan uitwendigheid alleen en het houden van uiterlijke rituelen leiden tot de meest dwaze afwijkingen.

De feestmalen op de graven

De feesten ter ere van de martelaren waren, in plaats van geworteld in de religie, verworden tot losbandige aangelegenheden. Augustinus wilde dit veranderen door erop te wijzen dat men de heiligen moest navolgen in plaats van te eren en te vereren.
Augustinus slaagde er uiteindelijk in om het oude gebruik van de feestmalen op de graven van de heiligen te Hippo te ondermijnen.

De eenvoudigen van hart

Hoewel Augustinus bleef vasthouden aan de dialoog tussen geloof en de rede, kreeg hij steeds meer aandacht voor de verhouding tussen geloof en apostolaat. Hij werd zich steeds bewuster van het eenvoudige kerkvolk en hij paste er zijn spreken op aan. Zijn achtergrond bleef echter, zij het in positieve zin, altijd meespelen.
Al vrij snel werd Augustinus door bisschop Valerius aangesteld als coadjutor, een soort tweede bisschop. Hiermee ging Valerius in tegen de toenmalige traditie. Toen Valerius stierf, volgende Augustinus hem op als bisschop.

Bisschop en rechter

Als bisschop fungeerde Augustinus ook als rechter. Dit bracht extra druk met zich mee en het pastoraat en de bestudering van het Woord gingen eronder lijden. Augustinus zag het daarom ook als een enorme last. Desondanks bleef hij zijn taak, ook als rechter, als een roeping zien en verzocht hij zijn vriend Eudoxius, abt van een klooster, voor hem te bidden.

De Belijdenissen (Confessiones)

Ongeveer twee jaar na zijn bisschopswijding schreef Augustinus zijn beroemde Belijdenissen, een soort gesprek waarin hij zich richt tot God. In dit werk verzweeg hij de waarheid omtrent zijn eigen persoon niet. Hij verhulde bepaalde zonden beslist niet. Augustinus hoopte hiermee mensen aan te sporen om ook de Waarheid te omhelzen.
Over de betekenis van het woord Confessiones geldt dat het allereerst 'fouten toegeven, erkennen of belijden' is. Daarnaast betekent het 'lof en erkentelijkheid tegenover God uitspreken'. Augustinus besteedde er ongeveer 4 jaar aan om het werk te schrijven (397-401). Met name het pastoraat hield hem af van het sneller voltooien van het boek. Augustinus hield ervan om de Bijbel uit te leggen. Dit komt ook terug in zijn Confessiones doordat hij er ook een commentaar op het boek Genesis aan toevoegde.

De commentaren op de Psalmen

Naast het boek Genesis werd Augustinus erg aangesproken door de Psalmen en hij heeft er dan ook een commentaar over geschreven, Enarrationes in psalmos. Ze toont ons Augustinus' persoonlijkheid, vooral zijn bescheidenheid is belangrijk. Dit maakte het contact met het volk intens. Hij stond daarmee namelijk dicht bij de taal en de psychologie van het volk.

De commentaren op Johannes

In deze tijd schreef Augustinus ook zijn commentaar op het evangelie en de 1e brief van Johannes. Hij sprak er nadrukkelijk over de liefde, het zijn waarschijnlijk preken geweest. Telkens opnieuw wees Augustinus op de liefde tot God en de naaste.

Andere preken

Er zijn van Augustinus ongeveer 500 preken bekend. In zijn preken durfde hij stelling te nemen, waarbij hij soms felle kritiek gaf op het toenmalige erkennen van de seksuele vrijheden van de man, maar niet voor de vrouw. In zijn preken bediende Augustinus zich van een eenvoudige stijl, waarbij hij zich aan het kerkvolk aanpaste.
De reden dat wij nog veel preken van hem hebben, komt door het ijverige werk van stenografen die zijn preken noteerden. Hierdoor werden ze overal heen verspreid.
De inhoud van zijn preken was vrijwel altijd Bijbels van karakter. Augustinus wilde door het uitleggen van de Schrift de zeden van het leven van Romeins Africa proberen te veranderen.

Het volk en de bisschop

In de preken van Augustinus zijn soms de tussenkomst van het volk te bespeuren. Zij gaven dan commentaar op wat hij zei, of ze vielen hem luidruchtig bij.
De preken bevatten ook dikwijls de problemen van het volk, zoals de inval van de barbaren, het politieke verval van het keizerrijk, de plundering van Rome en tal van religieuze conflicten. Augustinus bemoedigde niet alleen, hij vermaande de luisteraars ook. Tenslotte zag hij zijn bisschopsambt als een dienst aan de mensen.

Pagina laatst gewijzigd op: 01-04-2005